Kỳ 140:

…………..

Nguyễn Nhạc biết trong lòng ông giáo còn nghi ngờ về năng lực của nghĩa binh Truông Mây nên không muốn nói rõ quyết định giúp hay không giúp. Điều này rất hợp với sự mong đợi của ông. Cũng có thể, ông ta đang chờ cái “duyên” mà ông tin vào đó, nó đưa đẩy cuộc đời ông. Nghĩ đến đây Nhạc tự nhủ: “Ta không nên vội vã, phải đợi cho đủ cơ và duyên mới được”.

Nguyễn Huệ từ nãy giờ ngồi nghe, có nhiều điều muốn hỏi nhưng thấy anh cả và thầy tranh luận sôi nổi quá nên không muốn làm đứt dòng tư tưởng của họ. Khi thấy Nguyễn Nhạc đã ngồi im thì Huệ mới dám lên tiếng hỏi:

– Thưa thầy, lúc nãy thầy nói Chúa Nguyễn đã xưng vương rồi cho đúc ấn riêng, xin xưng thần với nhà Thanh, tự coi miền Nam này là một quốc gia độc lập với Đàng Ngoài của vua Lê. Như vậy việc này có chính đáng không, thưa thầy?

Giáo Hiến nghe Nguyễn Huệ hỏi thì mỉm cười. Ông nhìn cậu học trò nhỏ có đôi mắt sáng quắt và vầng trán rộng trả lời:

– Việc này đã gây ra không ít xáo trộn trong triều đình phủ Chúa Đàng Trong. Có một số ít người phản đối vì cho rằng chúng ta vẫn còn là thần dân của nhà Lê, còn lại đa phần thì cho rằng Đàng Trong từ lâu đã là một đất nước riêng, do các đời Chúa Nguyễn bỏ công sức mở mang khai phá, độc lập hoàn toàn với vua Lê ở Đàng Ngoài. Hơn nữa, để tránh dân chúng hoang mang vì lời sấm kia nên họ tán đồng việc Chúa Nguyễn xưng vương, lấy quốc hiệu là An Nam khi đối ngoại với nhà Thanh hay các nước lân bang.

– Những ai phản đối, thưa thầy?

– Đại biểu cho số này phải kể đến quan Hàn lâm học sĩ Nguyễn Quang Tiền. Ông này vì chống đối mà bị bãi chức.

Nguyễn Huệ nghe đến đây lòng cảm thấy phấn khích, bỗng vỗ tay đánh bốp một cái. Sau nghĩ lại thái độ của mình hơi vô lễ nên đỏ mặt ấp úng thưa:

– Xin lỗi thầy, con vô ý. Con xin được hỏi tiếp. Vậy quan điểm của thầy về vấn đề này như thế nào?

– Đây là một vấn đề hết sức tế nhị. Lúc đầu, bá quan vì muốn tránh lời sấm cho nên mới xin Chúa xưng vương. Sau vì đã có vương vị nên triều đình mới nghĩ đến phải có một đất nước riêng để cho danh chính. Vì vậy trong các văn thư đối ngoại, Chúa võ tự xưng là An Nam quốc vương…

Nguyễn Huệ nóng nảy chen vào:

– Thưa thầy, như vậy là nước Đại Việt ta trở thành hai nước riêng biệt, độc lập nhau hay sao?

– Lúc đó cả triều thần và Võ Vương đều nghĩ như thế. Họ chỉ còn chờ nhà Thanh chấp thuận nữa mà thôi.

– Thầy có đồng tình với họ không?

– Những người có lòng với sự tồn vong của Việt tộc không ai mong muốn điều đó xảy ra cả. Nhưng vì gần hai trăm năm khai phá, mở mang và xây dựng, họ Nguyễn và một số triều thần cho rằng họ xứng đáng có được một cương thổ riêng cho mình.

Nguyễn Nhạc cũng cảm thấy hào hứng với đề tài này nên nói:

– Một dải đất từ sông Gianh vào tới Gia Định, Hà Tiên mênh mông trù phú như vậy cũng đủ để trở thành cương thổ của một quốc gia riêng rồi. Hãy nhìn lại xem, đế quốc Chiêm Thành ngày xưa cương thổ của họ có được bao nhiêu đâu? Tôi đồng tình với họ về việc này đấy.

Nguyễn Huệ đưa tay vẹt mớ tóc quăn rơi xuống trước trán, sắc mặt hơi đỏ lên hỏi:

– Như thế thì bố Lạc Long, mẹ Âu Cơ và câu chuyện trăm con sinh ra trong cùng một bọc trăm trứng mà thầy đã dạy chúng con bây giờ phải kể lại làm sao để hợp với sự phân chia này đây? Hai chữ “đồng bào” từ nay còn sử dụng cho người dân Âu Lạc ở cả hai miền được nữa không, thưa thầy, thưa anh cả?

Giáo Hiến nghe Nguyễn Huệ lập luận như thế thì mừng thầm trong bụng. Từ lâu ông đã chú ý đến cậu học trò nhỏ hay tò mò và rất hiếu học này. Huệ luôn thẳng thắn nêu ra những vấn đề, đặt ra những câu hỏi hóc búa khiến ông vừa ngạc nhiên vừa thích thú, dù lắm khi những câu hỏi đó đã đẩy ông vào thế bí. Ông thấy Nguyễn Nhạc tán đồng còn Nguyễn Huệ thì phản đối nên không muốn đào sâu thêm sự bất đồng chính kiến này nữa. Ông tìm cách kết thúc vấn đề:

– Dù sao thì nhà Thanh cũng không chấp thuận nên việc phân chia thành hai quốc gia đã không còn là vấn đề để bàn cãi nữa.

Nguyễn Huệ nghe vậy liền xoay hướng sang chuyện khác.

– Thưa thầy, lúc nãy thầy nói cuộc nổi dậy mà chỉ dựa vào đám dân cùng khổ hay những người hiệp sĩ võ biền nhưng không có đám sĩ phu tiếp tay thì cầm chắc sự thất bại đến sáu bảy phần. Rồi thầy lại nói một cuộc cách mạng mà không có kẻ sĩ giúp đỡ thì chỉ là cuộc bạo loạn, cuối cùng cũng sẽ đưa đất nước đi đến một vực thẳm khác. Nhưng nếu như có một vị lãnh đạo thật kiệt xuất đứng ra lãnh đạo đám dân cùng khổ và các tay võ biền kia thì có thể biến cuộc bạo loạn thành cuộc cách mạng toàn diện được không?

Giáo Hiến trả lời một cách thận trọng:

– Có chứ. Đó là trường hợp của những siêu nhân. Có điều, trên thế gian này rất hiếm siêu nhân. Vả lại, dù có bậc siêu nhân thì vị đó cũng sẽ không thể sống mãi để duy trì lâu dài tình trạng tốt đẹp mà mình đã tạo ra được. Vì thông thường chung quanh một siêu nhân luôn có những người rách việc.

– Tại sao, thưa thầy?

– Vì người giỏi thường hay ôm đồm bởi họ thấy những kẻ khác không thể làm việc giống ý mình muốn. Lâu ngày thành ra tài năng của những người chung quanh họ sẽ bị thui chột.

– Như thế tại sao ông ta không truyền dạy, huấn luyện cho những người chung quanh để họ có thể thay mình làm việc?

– Thiên tài là do trời ban cho, không phải ai cũng có được. Sự cố gắng học hỏi trau dồi cũng chỉ giúp người bình thường đạt đến một tài năng hữu hạn thôi. Khả năng vô hạn của siêu nhân là do trời phú, kiến thức truyền dạy chỉ góp thêm một phần nhỏ thôi. Do đó, người thừa hành khó có thể làm thỏa mãn ý muốn của một siêu nhân.

Đôi mắt của Nguyễn Huệ lại long lên một tia sáng nữa.

– Từ xưa đến nay đã có bậc siêu nhân nào vừa là siêu nhân lại vừa thỏa mãn được việc làm của kẻ thừa hành chưa, thưa thầy?

– Người đạt được sự toàn vẹn như thế là bậc thánh nhân rồi. Vì họ vừa có thiên phú về chuyên môn lại vừa có thể xả kỷ nữa. Trong lịch sử của dân tộc ta chưa ai được như thế. Ngay cả Đức Thánh Trần Hưng Đạo, người có thể gạt bỏ thù nhà cùng lời dặn của cha mình để lo cho đại cuộc quốc gia, nhưng cũng phải nhờ đến sự anh minh của vua Trần Nhân Tông, sự trợ giúp của các tướng tài chung quanh và sự đoàn kết giữa nhân dân với triều đình mới có thể đạt được thắng lợi vẻ vang trước quân Mông Cổ. Trong bối cảnh lúc đó, ngài có thể ví với một siêu nhân về quân sự chứ cũng chưa thể gọi là thánh nhân được. Thánh vị của ngài là do triều đình phong tặng sau này mà thôi.

Nguyễn Huệ vẫn chưa chịu thôi:

– Thưa thầy, trong trường hợp bậc siêu nhân lãnh đạo cuộc bạo động đưa đến thành công, sau đó ra sức cầu hiền để kẻ sĩ về giúp thì sao?

– Kẻ sĩ thường sống và chết cho lý tưởng. Hãy xem lý tưởng và đức độ của bậc siêu nhân sau khi thành công là gì và đến mức độ nào mới có thể quyết đoán được.

– Cần đạt những tiêu chuẩn nào để có thể gọi là thánh nhân, thưa thầy?

Giáo Hiến chăm chú nhìn Nguyễn Huệ như muốn đọc xem trong đầu cậu học trò nhỏ này đang nghĩ gì, ông chậm rãi đáp:

– Nhân, trí, dũng. Đó là ba tiêu chuẩn chính mà một thánh nhân cần có. Đạt chữ nhân để có thể yêu thương người, yêu thương đồng bào và dân tộc. Đạt chữ trí để có thể biết vận dụng mọi khả năng của trí tuệ mà điều hành, phục vụ, đưa đất nước và dân tộc đến chỗ độc lập, hạnh phúc, phú cường. Đạt chữ dũng để có đủ khả năng vượt qua mọi chướng ngại, tiêu diệt mọi kẻ thù, đưa đất nước, dân tộc ra khỏi chỗ tối tăm, đến nơi tươi sáng.

Đôi mắt Nguyện Huệ tiếp tục lóe lên một tia sáng nữa rồi an tĩnh trở lại. Nguyễn Nhạc nhìn chú em út của mình cười hỏi:

– Bộ chú mày tính làm siêu nhân hay sao mà hỏi kỹ thế? Xưa nay cũng chưa có anh hề hát bội nào trở thành siêu nhân hay thánh nhân được đâu chú ạ.

Nguyễn Huệ nhìn anh nói:

– Anh cả có thấy rằng làm kép hát dễ hơn là làm hề không? Chọc được thiên hạ cười là cả một khả năng thiên phú đó.

Nguyễn Nhạc nghiêm sắc mặt nói:

– Anh đồng ý với chú mày nhưng từ nay đừng đi theo cái bọn Tứ Linh và Nhưng Huy đó chọc cười thiên hạ nữa. Hãy lo học chữ nghĩa và võ nghệ của thầy giáo Hiến đây để sau này còn có cơ hội tiến thân với đời.

Nguyễn Huệ nghe giọng nói và sắc mặt của anh thì đâm sợ cúi đầu:

– Dạ anh cả.

Giáo Hiến thấy vậy vội nói đỡ cho Huệ:

– Ông Biện cũng không nên xem thường những người có khả năng chọc cười thiên hạ. Chỉ có hai hạng người có thể chọc cười thiên hạ. Hạng thứ nhất là do trời phú cho họ một ngoại hình đặc biệt, cách ăn nói khéo léo… khiến thiên hạ chỉ nhìn thôi cũng đã phải bật cười. Hạng thứ hai là những người có một trí tuệ và nội tâm thiên phú đủ để cười giễu lên tất cả mọi thứ. Hoặc giả không việc gì trên đời này có thể làm khó được họ, hoặc giả họ nhìn thấy được cái lẽ huyền vi của mọi việc nên cười giễu mọi thứ. Và thông thường đằng sau những nụ cười ấy là cả một sự im lặng của suy tư. Cho nên những thiên tài về hài hước đều là những nhà đại trí, những bậc hiền triết siêu hạng.

Nguyễn Nhạc nhìn giáo Hiến hỏi:

– Ba năm nay thầy đã phát hiện được điều gì ở thằng nhỏ này mà lúc nào thầy cũng có ý bênh vực cho nó hết vậy?

– Có phát hiện được một ít. Nhưng chỉ với một ít đó thôi đã khiến tôi phải nghĩ rằng sau này mình sẽ không còn có đủ tư cách để dạy cậu ta được nữa.

– Thầy bụng chứa đầy kinh luân, thằng Lữ và thằng Huệ có học đến mãn đời cũng chưa hết, thầy đâu cần an ủi tôi như thế. Thôi, xin phép thầy tôi về để thầy còn nghỉ ngơi.

Giáo Hiến đứng lên tiễn Nguyễn Nhạc, cả đám học trò cũng đứng dậy cúi đầu chào. Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ bước theo anh ra sân. Lữ hỏi nhỏ:

– Anh cả, công việc trên vùng thượng ra sao? Em muốn về giúp anh một tay. Bọn em lớn rồi, đâu thể để anh một mình chạy ngược chạy xuôi như thế mãi được.

Nguyễn Nhạc gác hai tay lên vai Lữ và Huệ, vừa đi chầm chậm ra cổng vừa nói:

– Coi bộ chú mày mê đạo bùa chú hơn là học chữ nghĩa thánh hiền và võ nghệ phải không? Đúng là công việc bề bộn thật, một mình anh lo không xuể. Dạo này tiền bạc lại thiếu trước hụt sau làm anh điên cái đầu. Chú mày về phụ anh một tay cũng được nhưng phải để vài hôm nữa anh trở xuống thưa với ông giáo đàng hoàng cho phải phép.

Nguyễn Lữ mừng rỡ nói:

– Vậy thì anh xuống sớm sớm nhé.

Nguyễn Nhạc quay sang Huệ nói:

– Ông giáo là nhân tài hiếm thấy thời nay, chú mày phải cố gắng học hỏi để cả nhà còn có nơi nương tựa. Làm người muốn thành đạt lớn thì phải văn võ song toàn. Anh nuôi chú từ nhỏ nên biết rõ khả năng của chú sẽ làm được.

Nguyễn Huệ nói:

– Anh cả an tâm, em sẽ không để anh cả phải thất vọng đâu. Thôi anh cả về đi kẻo khuya quá rồi đó.

Giáo Hiến đứng nơi cửa lớp học nhìn theo sau lưng ba anh em nhà họ Nguyễn lẩm bẩm một mình:

– Ba anh em nhà này mỗi người mang một tính cách rất đặc biệt. Nếu gặp thời thế, sự kết hợp của họ có thể xoay chuyển cả đất trời, làm nên lịch sử chứ chẳng chơi. Ta lưu lạc về nơi xó núi này duyên may mà gặp được họ.

Rồi ông mỉm cười trở về bên nhà của mình. Bọn học trò cúi đầu thưa:

– Thầy về nghỉ ạ!

*****

Xem tiếp vào ngày mai:

Hồi thứ ba mươi tám

Tiểu Thâu Nhi ra oai đốt kho lương Long Phượng

Đánh binh triều Trần Lâm bày Bát quái trận đồ

*